Iran'da bizi şaşırtanlar :
1) Ortadoğu'yla azıcık haşır neşir olanlar, Iran'ın bir arap ülkesi olmadığını zaten bilecektir. Bunun yanında Şii olduklarından dolayı, Islam'ı yorumlayışları bizden, dolayısıyla da Araplar'dan çok farklı. Mesela Şiiler, bizim gibi günde 5 vakit değil, 3 vakit namaz kılıyorlar. Şehrin her yanında camiler yok. Dolayısıyla ezan sesini Türkiye'deki kadar sık duymuyorsunuz. Ezan yayını genelde radyodan yapılıyormuş...
2)Şii olduklarından dolayı ülkenin her yanında, Hz. Ali, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in resimleri var. Resim sanatına en çok ilgi duyan müslüman toplum olduklarını düşünüyorum. Bunun yanında bizi şaşırtan bir diğer şey ise, İran'da, sayısı az da olsa, Hz.Muhammed'in resmediliyor olması. Yukarıdaki resim, Gilan'daki bir türbede çekildi. Resmin sağ alt tarafındaki insanın Hz.Muhammed olduğuna inanıyorlar.
"Peygamberi resmetmek günah değil mi?" diye sorduğumuzda ise, "Muhammed burada 40 yaşından genç, dolayısıyla henüz peygamber değil ve resmedilebilir." diyorlar. Gerçi bu Şii'lerin, Islam'da yarattığı "kısa yol" lardan sadece birisi...Şiilikte, dinin açıklarını bulmak ve bunlardan nemalanmak sanki bir refleks olmuş. Nasıl ki fuhşu meşrulaştırmak için "Muta nikahı" icat etmişler, sanki bu resim olayı da buna benziyor.
Bu arada bu resmin bulunduğu yer olan Gilan'ın Iran'ın en açık fikirli yeri olduğunu söylemem gerekiyor, yoksa bu resmi Kum'da çizseniz, taşlanabilirsiniz.
3)Şiiler, Kuran'ın sadece zahiri yorumuyla değil, batıni yorumuyla da ilgileniyorlar. Bu da Islam'ı daha esnetilebilir hale getiriyor. Örneğin, lise kitaplarında "Evrim teorisi" bilimsel bir gerçek olarak işleniyormuş. Rehberimize, "Bu durum Kuran'a aykırı değil mi?" diye sorduğumuzda, bize "Evet, Allah evreni yarattı, mikroorganizmalar da insana evrildi, ve Allah da Adem ve Havva'yı seçerek insanlığın çoğalmasını sağladı." gibi bir cevap verdi. Bir nevi "Akıllı yaratılış" yani, Darwin ve Islam'ı barıştırmışlar. Bize biraz "Acem oyunu" gibi geldi ama karar sizin...
4)Kuran'ın zahiri ve batıni yorumundan bahsetmişken, Iran'da süregelen çok ciddi bir tartışma da, Kuran'ın direkt olarak Allah kelamı mı yoksa, Hz.Muhammed'in Allah tarafından esinlenmeleri mi olduğu yönündeymiş. Pek Türkiye'nin kaldırabileceği bir tartışmaya benzemiyor :)
5)İran'da her bakkalda, her büfede, her restoranda BIRA bulabilirsiniz. Üzerindeki "non-alcohol" yazısını görene kadar da bayağı bir şaşırabilirsiniz:)
6)İran'da camilerden ziyade türbeler ön planda...Camilerde pek namaz kılana rastlayamadık ama Humeyni'nin türbesine gittiğimizde, kendini ağlayarak yerden yere atanlardan tutun da, Humeyni'nin mezarına dokunmak için kendini paralayanlara rastladık. Ama türbe olayının hası Meşhed'deki İmam Rıza türbesiymiş, artık o da bir sonraki geziye kalsın...
7)Amerikan ambargosu var ama bunun yanında Coca Cola'nın Iran'da üretim tesisi de var.( Sağdaki resimde "Made In Iran" yazısını görebilirsiniz) Buna biz de anlam veremedik. Gitmeden önce Iran'da Cola bulamayacağımızı sanıyorduk, ama her türlü Amerikan malı Iran'da mevcut, hatta Iphone 4 bile.
8)Her şey bulunabilir derken, buna içki de dahil. Tabi ki karaborsadan. Eğer bir biraya 9 dolar vermeyi göze alıyorsanız, Iran'da bira bile içebilirsiniz, tabi ki evinizde, gizli saklı...
9)Hasan Sabbah'ın, Haşhaşinlere söylediği "Nothing is real, everything is permitted" sözü Iran da adeta motto gibi. Herşey yasak ama karaborsada herşey mevcut.
10)Burun estetiği konusunda, Iran başı çekiyormuş. Kızlar sadece yüzünü gösterebildiğinden, burun çok önemliymiş. Tabi İran kızları da çok bakımlı, hepsi sürmeli, makyajlı, yanlarından geçerken parfüm kokusu biraz içinizi bayabilir ama...
11)Iran'da kadınlar sosyal hayatta çok aktif, her ne kadar yasalar kadınları ezse de, toplum hayatında durum pek öyle değil. Kadınların taksi şoförlüğü yaptığı, otopark işlettiği bir ülkeden bahsediyoruz. Bu arada üniversite öğrencilerinin yüzde 65'inin de kadın olduğunu ekleyelim.
12)Hala 12.İmam Mehdi'yi bekleyenlerle, rejime pek inanmayan, ama inanmaktan başka çaresi olmayan milyonların beraber yaşadığı, çelişkilerle dolu bir ülke Iran. Rejimler yıkılır, yerlerine yenileri gelir. Iran, sanki yüzyıllardır kendisini arıyor. Hz.Ömer, İran'a girdi gireli, sanki bir kaos hakim. Dileyelim de bu kaos yerini düzgün bir yönetim biçimine bıraksın...
Devamı gelecek....
Hz. Muhammed'in resmedilmiş olması oldukça etkileyici.. Giriş için güzel merak uyandıran bir yazı olmuş..Maddeleri ayrıntılarla ve fotoğraflarla zenginleştirmeni merakla bekliyorum..
YanıtlaSilPeygamberin resmedilmesinde, 40 yasindan kucuk orada peygamber degil ki' gibi sacma bir cevabi sanirim size rehber vermis. Takdir edersiniz ki, rehberler bilmiyorum demek yerine cevap vermeyi tercih ederler.
YanıtlaSilMut'a nikahinin Sii'ler tarafindan icat edildigini soylemek, biraz bilgi eksikligi, Islam Peygamber'\i ve I. Halife Ebubekir zamaninda uygulandigi konusunda, Sunni ve Sia Islam hemfikir.
Şiilikte peygamberin resmedilmesi haram, yazıda da değindiğim gibi bu tür resimleri Iran'ın her yerinde bulamazsanız. Dolayısıyla burada Hz.Muhammed'in 40 yaşından küçük olduğu için çizilebilmesi, genel geçer bir doğru değil. Yazıyı dikkatli okuduğun zaman anlayacaksın ki, bu sadece halk arasındaki inanış...Bu tür sorulara verilen cevapları "saçma"lıklarına göre inandırıcı bulmak, başlı başına bir hata...Dinde, özellikle de farklı mezheplerde, bizim ortodoks inancımıza "saçma" gelecek bir çok şey var.
YanıtlaSilMuta nikahı konusuna gelirsek, Hz.Muhammed zamanında muta nikahı yasaklandı. Ne zaman ki Şii-Sunni çatışması patlak verdi, ve Şiiler kendilerine özgü pratikleri geliştirdiler, o zaman muta nikahı Şiileşti. Dolayısıyla muta nikahının Şiilere mal edilmesi bu noktada yanlış değil...Eklemem gerekir ki, muta nikahı bir Şii pratiği olsa da, çağdaş Iran'da yaygın değil...
Son olarak, Şiilik kitaplardan öğrenilecek bir şey değil, halkın içinde hala şekillenmekte olan bir inanç pratiğidir Şiilik. Bunda da Perslerin, Arap düşmanlığı ve farklı olma isteği en büyük motivatör...
Yazın çok güzel ve ilgi çekici olmuş. Devamını merakla bekliyorum.
YanıtlaSilKonuşurken mollaların koyduğu kural gereği kadın resmedilirken bile başörtülü resmedildiğini söylemiştin. Hatta "kadın tuvaleti" sembolündeki kadının başörtülü çizilmiş olması çok değişikti. Bu bilgi de insanların ilgisini çekecektir.
:)
Bir sonra ki yazında bu resmi de koymanı tavsiye ederim :)
Merak ettiğim bir konu var:
YanıtlaSilTürkiye'deki Şii'ler Alevi olarak bilinir ve ibadet için ise cemevlerine giderler.
İran'da da acaba cemevleri var mı?
Çünkü anladığım kadarıyla İran'da her şehirde sadece 1 adet cami buluyor. Türbeler ağırlıkta diyorsun. Cemevlerinden bahsedilmiyor hiç...
Türkiye'deki Şiiler, Alevi olarak bilinmez. Ama Türkiye'deki Aleviler, Şii diye bilinirler. Bunun sebebi de, Hz.Muhammed'in varisinin Hz.Ali olduğuna inanmaları. Bunun dışında Alevi inancının, İran Şiiliğiyle çok fazla ortak noktası yok.
YanıtlaSilİran'da cemevi var mı bilmiyorum, ama Alevileri, onlar AliAllahi diyorlar, sapkın olarak görüyorlar...Öte yandan Alevi, farsçada Ali'nin takipçisi demek. Dolayısıyla onlar Alevi ismini bizden farklı kullanıyorlar. Onlara göre, bütün Şiiler, Alevidir, Tabi Ali'nin takipçisi anlamında...
Zaten Türkiye'de Alevi kelimesi de 1800'lerden sonra Bektaşi ocağı kaldırılınca ortaya çıkan bir kelime. Bizim Alevi dediklerimize, 150-200 sene önce ekseriyetle "Kızılbaş" deniyordu.
Yanlış anlaşılmış, her şehirde sadece bir cami yok. Her şehirde bir tane büyük cami var demiştim. İrili ufaklı az da olsa cami var her şehirde, ama genelde boşlar...
Bu hafta Newsweekde okudum, diyor ki 1998 senesinde Iranlılar, bize demiş ki, "Ya Alevileri Sünnileştirin, ya da biz onları Şiileştireceğiz."Dolayısıyla, Alevileri pek kendilerinden görmüyorlar...
ustadim yazi baslangic icin super, iran'a karsi merakim daha da artti. ancak bu ulkeyi bilerek gezmek sanirim ayri bir keyif olacaktir. Tarihi itibariyle biz de dahil pek cok toplumu etkilemis bir kultur, yeni yazilarini bekliyorum. ve o zaman benimde nacizane bazi yorumlarim olacaktir
YanıtlaSilÇok güzel bir bakım .Bizim ülkeyi bir Türkiyeli dildaşımız nasıl gördüğü benim için çok ilginç.
YanıtlaSilhttp://qashqai.blogfa.com
Bilgilendirici cevabın için teşekkür ederim :)
YanıtlaSilSenin yazını okuduktan sonra Alevilik ve Şiilik arasındaki farkın ne olduğuna dair bir soru oluştu aklımda. Bu yüzden internette ufak bir araştırma yaptım. wikipedia'da açıklayıcı bir bilgi buldum.
http://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eii
linkine gidip oradaki Alevilik ve Şiilik başlığını okursanız görebilirsiniz. Orada ki yazıyı tekrardan gözden geçirdim ve aslında batının Aleviliği Türk yada Osmanlı Şiiliği gibi gördüklerini gördüm.
Sana önerim, yazdığın bilgileri wikipedia'ya da eklemen.
:)
siilikte, peygamberin resmedilmesi haram' tezinde neden ve nasil israr ediyorsun anlamadim gercekten. ben bizzat Hameney'in Peygamber, Ali, Hasan Huseyin gibi isimlerin resmedilmesinde ser'an bir sakinca olmadigina dair fetvasini okudum.
YanıtlaSilBen Mut'a nikahi siilerce 'icad edilmis' kelimesine takilmistim. Sen de peygamber zamaninda uygulandigini soyledigine gore, tartismaya luzum yok. Peygamber'in yasakladigi da, degindigin gibi bir mezhebin gorusu.
Siilik'in kitaplardan ogrenilmicek birsey olmadigini neden soyledin bilmiyorum ama, Sia kulliyatinda ne denli genis oldugunu bilirsin, Sia basindan sonuna kadar yazmak ve kendini tanitmak uzere insa etmistir, yani kitaplardan ogrenilecebilecegine kaniyim, Tam bir sehirli mezhebi halinde bence.
yazi icin eline saglik. isleri yoluna koyunca detaylandirmani dort gozle bekliyorum.
YanıtlaSilİran bana göre bir derya gibi derin!
YanıtlaSilDolayısıyla hangi açıdan konulara baktığınız çok muhim.İslam gibi bir dini kabul ederken en fazla muhalif seslerin yükseldiği bir toplum vakti zamanında..
İslam'ı kabul ettikten sonrada İslam dinine kültürel olarak birçok kelime kazandırmış ve kendine İslam'da ayrı bir yer bulmuş ve Arapçadan sonra 2. kültür lisanı olabilmiş bir uygarlığa sahip..İran'ı gezme fikri benimde planlarım arasında uzun süredir mevcut..
Yazınızı dikkatlice okudum güzel bilgiler vermişsiniz elbette İran'ı gezmek için yola çıkmanız bile heveslendirici ve harika bir olay..
Alevilerle ilgili yorum yapan arkadaşlara
tavsiyem İran ve tarihini iyi incelesinler Zerdüştlük dinini , ve özellikle 1500 lü yıllardan sonra Şah İsmail hanedanını ve yaptıklarını Anadolu'nun doğusunda bulunan Zaza,Kürt ve Türkmen topluluklarının İran'a göç etmeye kadar neden Şah'ı desteklediklerini ardından İran'daki Şiilik kavramıyla Anadolu Aleviliği'nin arasındaki bugünkü yorum farkının neden kaynaklandığı gibi sorular sorulabilir ve üzerinde durulabilir diye düşünüyorum..
Bu sorulardan sonra , Eğer ülkemizde böyle bir sıkı rejim olsaydı ''objektif değerlendirme yapmamız açısından'' biz nasıl yaşardık neler yapardık yada bugün nasıl yaşıyoruz ?
gibi sorulardan sonra bazı olumlu ve olumsuz eleştirilerde ve tespitlerde bulunmak daha faydalı olur..
Tabiki İran'da bana göre Tehran bi tarafta İran'ın büyük çoğunluğu diğer tarafta...Kendim şahsen tanıdığım birçok İranlıdan biliyorum bunu.Tehran'da hem konuştuğu farsça hemde yaşayışı açısından tabiri ne kadar caiz bilemem ama İstanbul ve Türkiye farklılığı gibi yorumlanıyor..Ama sizde oraları giden gezen birisi olarak bu konuyla ilgili düşüncelerinizi ekleyin lütfen..Bir dahakine Sessizlik Kulelerine gitmeyi unutmayın... VE Umarım gün gelir ve bu mollaların devri sona erer...
Iran'da kutsal kişilerin resmedilmesi sıklıkla görülüyor. Ali, Hasan, Hüseyin, Humeyni, Hamaney gibi...Fakat Hz.Muhammed tutucu yerlerde çizilemez, çünkü bu yasak.
YanıtlaSilDediğin doğrultuda Hamaney'in fetvalarına baktım, ancak bunun haram olmadığını söyleyen bir fetva bulamadım. Eğer bu konuda haklı olduğunuz konusunda ısrarcıysanız, bu fetvayı paylaşırsanız sevinirim.
"Şiilik kitaplardan öğrenilmez." çok iddialı bir cümle oldu. Vurgu yapmak istediğim nokta, Şiiliğin ortodoks islama tepki olarak doğduğu ve son yüzyılda devamlı değiştiği gerçeğiydi. Mutlak doğrulardan uzak, ezoterik yanı kuvvetli bir mezhep Şiilik.
Doset_Daram, öncelikle yorumunuza teşekkür ederim. Zaman buldukça, gözlemlerimi yazmaya devam edeceğim. Fakat Tahran ve Iran farkına girersem, haddimi biraz aşacağımdan korkuyorum. Zira, Iran'da yalnızca 10 gün geçirdim ve bu farka atıfta bulunacak kadar aralarına giremedim. Sessizlik kulelerine gitmeden yapılan bir Iran gezisi eksik sayılacağından, Iran'da ilk gördüğümüz yer Yezd'deki sessizlik kuleleriydi:) Yakın zamanda gitme planınız varsa, size yardımcı olabilirim.
Aslında yakın zamanda gitme gibi bir planım var hemde hayırlı bir iş için..Umarım herşey yolunda gider..Nevroz çok uzak bir tarih gibi görünmüyor hem de orda tatil,istediklerimi yapmaya bolca vaktim olacak.
YanıtlaSilBende atıfta bulundum işte hocam,O kulelere gittiniz burda oldukça merak edenler var gezinizin o bölümünüde aktarın :) 3000 yıllık bir din..Ayrıca insan o persepolis şehrini netten takip ettiğinde bile heyecanlanıyor doğrusu..O merdivenlere ayak bastığında ne olur kimbilir...
kardesim, Fıkhi Sorulara Cevaplar'da Resim ve Heykel kisminda yaziyor. Neyse, oyle seyler iste. Cok selamlar, hersey gonlunce olsun.
YanıtlaSilyazinin ilk kismi oldugundan simdilik arkadaslarin degindigi konulara kisaca deginecegim.
YanıtlaSilIlk once siilik hakkinda:
* siilik sonradan bir bas kaldirisla olusmus bir mezhep degildir, hz. peygamberin vefatindan hemen sonra olusmus bir ayrimdir.
* Siiligin cok sayida kitap, fikih kaynagi ve... vardir, kuran tafsiri uzerinde muazzem yazilar vardir, asil siilik o kaynaklardan bulunabilir, halkin her yasadigi siilik ile tam baglasmayabilir (bu her din ve mezhepte gecerli)
* Siilikte 5 vakit namaz 3 vakitte kilinir yani gunde 17 rekat.
* Camiler sadece namaz vakitlerinde acik olur ama turbeler daiim acik olurlar, ayrica camiye gidemeyenler icin hemen hemen her yerde namaz-hane`ler vardir.
* Alevilik ve siilik ayni degildir, cok buyuk temel farklari vardir.
* Muta nikahi peygamber zamaninda uygulanan ama daha sonra sunni halifelerinin yasakladigi bir olay, sii din adamlari onu yasalamis degil, sartlari uygulandigi halde yapilabildigini soyliyorlar (ki sartlari pek bilinmiyor)
* Siilikte de Hz peygamber, Hz Ali, hasan, huseyn ve... resmetmek yasaktir amabu resimleri vazi yerlerde gormeniz mumkun, kac yil once Tebrizde muharrem torenleri sirasinda hz Huseynin resimleri sehir merkezindeki bir heyet tarafindan asilmisti ki bir gun sonra O yuzler yesil kumaslar ile kapatildi.
* Her sehirde bir Ana cami (cuma mesjidi - Musalla) vardir ki Cuma namazi sadece orada birlikte kilinir.
* Ezan esnasinda tum TV ve RADYO Yayinlari durdurulur ve Ezan yayinlanir.
Iran konusunda da sonra deginecegim ama burada yazilan bir noktayi aciklamak istiyorum Iran`da 120 fazla kola markasi vardir bunlarin en buyugu 50 ulkede satilan Zem Zem Cola, ayrica Uluslarlarasi bazi markalar (Coca kola, Pepso, Canada Dry ve...) lisans alti uretimleri mevcut cunki ABD ambargosu yiyicekleri kapsamiyor.